Helmut Schmidt: Μια ζωη για τη Γερμανια

Ο Helmut Schmidt σε συνέδριο του SPD στο Ντόρτμουντ, 1961. Το πάθος του για το κάπνισμα έχει αφήσει ιστορία ©Bundesarchiv, B 145 Bild-F048646-0033 / Wegmann, Ludwig / CC-BY-SA 3.0
Ο Helmut Schmidt σε συνέδριο του SPD στο Ντόρτμουντ, 1961. Το πάθος του για το κάπνισμα έχει αφήσει ιστορία ©Bundesarchiv, B 145 Bild-F048646-0033 / Wegmann, Ludwig / CC-BY-SA 3.0
άρθρο του Theo Sommer, επί δεκαετίες διευθυντή και εκδότη της εφημερίδας Die Zeit, για την απώλεια του Helmut Schmidt. O Schmidt υπήρξε συνεκδότης της Zeit από το 1983.

Τα τελευταία εκατό χρόνια οι Γερμανοί έχουν αναδείξει μόνο λίγους πολιτικούς άνδρες για τους οποίους μπορούν να είναι υπερήφανοι. Ο Helmut Schmidt ανήκει σε αυτούς τους λίγους. Στο πάνθεον τον περιμένει μια εξέχουσα θέση – μια θέση την οποία κατέχει ήδη εδώ και καιρό στις καρδιές των πολιτών. Θα διαφυλάξουν με σεβασμό και αγάπη τη μνήμη εκείνου που δάμασε την πλημμύρα του Αμβούργου το 1962· εκείνου που κήρυξε τον πόλεμο στους τρομοκράτες της RAF και τους ανάγκασε να λυγίσουν απελευθερώνοντας τους 86 ομήρους στο υπό κατάληψη αεροσκάφος της Lufthansa στο Μογκαντίσου· του οικονομικού αξιωματούχου που στη δίνη δύο πετρελαϊκών κρίσεων κράτησε σταθερό το πηδάλιο· του πρώην καγκελάριου με τον τίτλο Praeceptor Germaniae (σσ. Δάσκαλος των Γερμανών) ο οποίος στάθηκε πάνω από κόμματα, πάνω και από το ίδιο του το κόμμα.

Το ιστορικό μέγεθος είναι μία σχετική έννοια, συνδεδεμένη με τις συνθήκες και τις απαιτήσεις της συγκυρίας. Το μέγεθος του Schmidt ήταν διαφορετικό από εκείνο του Konrad Adenauer ή του Willy Brandt, γιατί η εποχή του ήταν διαφορετική. Σε τελική ανάλυση ήθελε να γίνει αρχιτέκτονας και πολεοδόμος. Όταν όμως το Μάιο του 1974 έγινε καγκελάριος ανέλπιστα και ενάντια στη θέληση και τις προσδοκίες του, η εποχή της αρχιτεκτονικής πέρασε ανεπιστρεπτί.

Οι βασικοί πυλώνες της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής υπήρχαν ήδη: το χτίσιμο της Γερμανίας (σσ. τότε Δυτική Γερμανία) από τον Adenauer στα πλαίσια της ευρωπαϊκής κοινότητας και της ατλαντικής συμμαχίας· επιπλέον το άνοιγμα προς την Ανατολή από τον Brandt. Επίσης στο εσωτερικό υπήρχαν έτοιμες δομές: κοινωνική οικονομία της αγοράς, συνταξιοδοτικό σύστημα βάσει τιμαριθμικής αναπροσαρμογής, νομικό πλαίσιο για την άμυνα, νόμοι έκτακτης άναγκης. Δεν ήταν καιρός για αρχιτέκτονες. Ο Schmidt έπρεπε να μάθει στους Γερμανούς την κανονικότητα, έπρεπε να εναρμονίσει πολιτικές Ανατολής και Δύσης, να συμβιβάσει πίστη στον συνασπισμό και χαλαρότητα, άμυνα και ετοιμότητα για αφοπλισμό σε μια νέα κρατική λογική. Δεν ήταν αυταρχικός σαν τον Adenauer. Δεν ήταν ορμητικός με τη βεβαιότητα του σωτήρα όπως ο Brandt. Στηριζόταν στη λογική (Vernuft), για την οποία προσπαθούσε με κόπο να βρει πελάτες σε μια εποχή κατά την οποία η διάλυση του κοινωνικού consensus δυσκόλευε πολύ τη διακυβέρνηση. Να γράψει ιστορία; Οι πολιτικοί οι οποίοι πρώτα και κύρια σε αυτό στοχεύουν, αποτυγχάνουν συχνά, είχε πει  εκείνος κάποτε. Γι’ αυτό το παν ήταν η συνέχεια. Η εποχή απαιτούσε διαχείριση κρίσεων. Δεν ήταν εύκολο για τον καγκελάριο.

Πολύ αργότερα θα παραδεχόταν: «Δεν ήθελα αυτό το αξίωμα. Το φοβόμουν». Αλλά ανέλαβε το χρέος, όπως ήταν πάντα ο τρόπος του. Οι επιπτώσεις των πετρελαϊκών κρίσεων του 1973/74 και του 1979/80 επιβάρυναν τη θητεία του στην καγκελαρία: Η ανάπτυξη της οικονομίας υποχωρούσε κατά διαστήματα, ο πληθωρισμός ανέβηκε προσωρινά στο 7%, ο αριθμός των ανέργων σκαρφάλωσε από το μισό εκατομμύριο που ήταν όταν παρέλαβε την εξουσία, στα 1,8 εκατομμύρια. Ταυτόχρονα η εξωτερική πολιτική δια της διπλωματικής οδού (Entspannungspolitik) επισκιαζόταν από τη συνεχιζόμενη αντιπαλότητα των υπερδυνάμεων στον Τρίτο Κόσμο· από την απειλή της Γερμανίας από τους σοβιετικούς πυραύλους SS-20 το δεύτερο μισό του ’70; από τον σοβιετικο-αφγανικό πόλεμο (1979)· από την επιβολή στρατιωτικού νόμου στην Πολωνία (1981). Επιπλέον προέκυψε η πρόκληση της τρομοκρατίας. Λίγο μετά την ανάληψη της καγκελαρίας από τον Schmidt ξεκίνησε με τη δολοφονία του προέδρου του Εφετείου Βερολίνου Günter von Drenkmann μια σειρά θανάσιμων επιθέσεων της RAF (Φράξια Κόκκινος Στρατός), η οποία κρατούσε για τρία χρόνια την χώρα με κομμένη ανάσα.

Με την τρομοκρατία ο Schmidt αναμετρήθηκε ανυποχώρητα, με αποφασιστικότητα και ατσαλένια νεύρα. Το 1975, όταν απήχθη ο επικεφαλής του CDU Βερολίνου Peter Lorenz, ο Schmidt, άρρωστος στο κρεβάτι με υψηλό πυρετό, έδωσε το πράσινο φως για την απελευθέρωση πέντε κρατούμενων τρομοκρατών. Αργότερα χαρακτήρισε την απόφαση ως μεγάλο λάθος. Κατόπιν όμως κράτησε ανυποχώρητη στάση, στην κατάληψη της πρεσβείας της Βόννης στη Στοκχόλμη το 1975, όπως και στην απαγωγή του προέδρου των εργοδοτών Hanns Martin Schleyer από τη RAF το 1977. Αν αποτύγχανε η έφοδος στο αεροσκάφος Landeshut (σσ.της Lufthansa στο Μογκαντίσου) και η διάσωση των ομήρων, κανένας δεν θα μπορούσε να τον αποτρέψει να μην παραιτηθεί. Την ευθύνη για τη δολοφονία του Schleyer την πήρε πάνω του συντετριμμένος, αλλά με πλήρη συναίσθηση της αποτυχίας και της ενοχής -στη λογική της φράσης του Max Weber, ότι συνολικά το πράττειν, ιδιαίτερα όμως τo πολιτικό, συνδέεται με το Τραγικό.

Μια εβδομάδα μετά τη δολοφονία του Schleyer ο Helmut Scmidt έδωσε μια ομιλία στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Σπουδών στο Λονδίνο, με την οποία εφιστούσε την προσοχή για τη νέα απειλή που αντιμετώπιζε η Ευρώπη από τους σοβιετικούς πυραύλους SS-20. Ο λόγος έδωσε το έναυσμα για την double-track απόφαση του ΝΑΤΟ το Δεκέμβριο του 1979 που προέβλεπε την εγκατάσταση 108 πυραύλων Πέρσινγκ και 464 πυραύλων Κρουζ στην Ευρώπη, εκ των οποίων ένα μεγάλο μέρος στη Γερμανία. Ταυτόχρονα προέβλεπε πρόταση για διαπραγματεύσεις στους Σοβιετικούς για αμοιβαίο έλεγχο των εξοπλισμών. Εάν το Κρεμλίνο δεχόταν να αποσύρει τους SS-20, τότε θα παραιτούνταν η Δύση από τον εξοπλισμό με Πέρσινγκ και Κρουζ (σσ. πύραυλοι με πυρηνικές κεφαλές). Η φύση της απόφασης έδειχνε στους Σοβιετικούς ότι η ατλαντική συμμαχία δεν εκβιαζόταν. Παράλληλα όμως έδωσε μεγαλύτερη ώθηση στο φιλειρηνικό κίνημα στη Γερμανία. Ακόμη και μέσα στο SPD πλήθυναν οι αμφισβητίες και οι πολέμιοι. Στο τέλος βρέθηκε ο καγκελάριος σχεδός μόνος μέσα στο κόμμα του. Η Ιστορία όμως τον δικαίωσε. Δέκα χρόνια μετά το λόγο του Λονδίνου, πέντε χρόνια μετά την πτώση του από την καγκελαρία, ο Helmut Schmidt βίωσε την ικανοποίηση όταν ο Gorbatschow συμφώνησε στη «μηδενική επιλογή» (“Null-Lösung”), την οποία εκείνος επεδίωκε εξαρχής.

Επίσης στην οικονομική πολιτική το SPD του αρνήθηκε στο τέλος την αφοσίωση. Ο Schmidt οδήγησε την χώρα με ήρεμο χέρι μέσα από δυο παγκόσμιες οικονομικές κρίσεις. Αλλά αυξήθηκαν τα φορολογικά βάρη, οι εισφορές και ο καθαρός δανεισμός του Δημοσίου. Οι επενδύσεις συρρικνώθηκαν κατά το ένα τρίτο. Η πορεία έπρεπε να αλλάξει. Εκείνος ήθελε μια τομή. Όταν όμως «τα έψαλε» στο κόμμα τον Ιούλιο του 1982 με αιχμή τα δημοσιονομικά, το μήνυμά του δεν έτυχε αποδοχής. Από το SPD έχασε, όχι από το FDP (σσ. ο Schmidt ηγείτο κυβερνητικού συνασπισμού SPD-FDP). Αυτό που απέμενε στον Schmidt ήταν να σκηνοθετήσει την αποχώρησή του με στυλ.

Αυτό που μένει είναι η ανάμνηση ενός κρατικού αξιωματούχου, που αντλούσε τη δύναμή του από την αίσθηση καθήκοντος. Ο Helmut Schmidt κυβέρνησε νηφάλια, με ικανότητα και συνέπεια. Ήταν ρεαλιστής, συνετός, αποφασιστικός. Όμως οι αποφάσεις του ήταν πάντα προϊόν μακρών και εις βάθος διαβουλεύσεων. Η ηγεσία δεν σήμαινε για εκείνον «τα ψιλοκαταφέρνω», αλλά σήμαινε πειθαρχημένη δράση με συγκεκριμένους στόχους. Στην παγκόσμια σκηνή o Helmut Schmidt εκπροσώπησε τα γερμανικά και τα ευρωπαϊκά συμφέροντα με συνέπεια, ευγλωττία και αποτελεσματικότητα. Στην εγχώρια σκηνή προσπάθησε, ακόμη και σε δύσκολους καιρούς, να διατηρήσει μια έννοια ορθολογισμού στην πολιτική, που χρησίμευε σαν αμυντικό άρμα ενάντια σε πρόσκαιρες διαθέσεις και συναισθηματικά ξεσπάσματα. Απεχθανόταν τη στείρα αναταραχή όπως και τους ευσεβείς πόθους. «Στην πολιτική δεν έχει καμία θέση το συναίσθημα και το πάθος παρά μόνο το πάθος για λογική» ήταν το σύνθημά του.

Μετάφραση-επιμέλεια κειμένου: Έλενα Μόσχου

Αφήστε το σχόλιό σας

Η ηλεκτρονική διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Σχόλια ρατσιστικού και υβριστικού περιεχομένου αποκλείονται από τη δημοσίευση. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *


Notice: Undefined index: comment_notes_after in /var/www/vhosts/pragmwn.gr/pyxida/wp-includes/comment-template.php on line 2231